Onrechtmatige daad en schadevergoeding: wanneer heeft u recht op compensatie?

Wie door het handelen of nalaten van een ander schade lijdt, kan soms een schadevergoeding eisen. De juridische grondslag daarvoor kan een onrechtmatige daad zijn. Denk bijvoorbeeld aan een verkeersongeval, schade door een gebrekkig product of een onrechtmatige publicatie. Maar niet iedere vervelende gebeurtenis leidt automatisch tot een vergoeding. Aan wettelijke voorwaarden moet zijn voldaan.

Wat is een onrechtmatige daad?

Volgens artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek is sprake van een onrechtmatige daad wanneer iemand tegenover een ander onrechtmatig handelt, dat handelen aan die persoon kan worden toegerekend en daardoor schade ontstaat. Ook kan sprake zijn van een onrechtmatige daad als iemand nalaat te handelen terwijl dat volgens de wet of de maatschappelijke zorgvuldigheid wel nodig was.

De wet noemt drie vormen van onrechtmatigheid:

• Inbreuk op een recht, zoals het beschadigen van iemands eigendom of het schenden van een auteursrecht.
• Handelen in strijd met een wettelijke plicht, zoals het overtreden van verkeersregels.
• Handelen in strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid, ook wel de ongeschreven zorgvuldigheidsnorm genoemd.

Welke voorwaarden gelden voor schadevergoeding?

Om een schadevergoeding op grond van een onrechtmatige daad te kunnen krijgen, moeten doorgaans meerdere voorwaarden zijn vervuld.

Er is onrechtmatig gehandeld

Het gedrag moet vallen onder een van de vormen van onrechtmatigheid. Of gedrag maatschappelijk onzorgvuldig is, hangt af van de omstandigheden. Daarbij kan bijvoorbeeld meewegen hoe groot het risico op schade was en hoe eenvoudig het was om voorzorgsmaatregelen te nemen.

Het gedrag kan aan de dader worden toegerekend

De onrechtmatige daad moet aan de veroorzaker kunnen worden toegerekend. Dat kan bijvoorbeeld omdat de daad te wijten is aan diens schuld, of omdat de wet of de omstandigheden meebrengen dat de daad voor diens rekening komt.

Er is daadwerkelijk schade

Er moet sprake zijn van schade die voor vergoeding in aanmerking komt. Dat kan materiële schade zijn, zoals medische kosten, inkomensverlies of beschadigde spullen. In bepaalde gevallen is ook immateriële schade (smartengeld) vergoedbaar, bijvoorbeeld bij lichamelijk letsel of een ernstige aantasting van de persoon.

Er is voldoende verband tussen de daad en de schade

De schade moet in juridisch relevante zin het gevolg zijn van de onrechtmatige daad. De wet kijkt daarbij onder meer naar de vraag of de schade redelijkerwijs aan de veroorzaker kan worden toegerekend. Schade die te ver verwijderd is van het voorval komt niet altijd voor vergoeding in aanmerking.

De geschonden norm beschermt tegen deze schade

De regel die is overtreden, moet bedoeld zijn om bescherming te bieden tegen de schade die is ontstaan. Dit wordt ook wel het relativiteitsvereiste genoemd. Een overtreden regel geeft dus niet in alle gevallen recht op schadevergoeding.

Welke schade kan worden vergoed?

Het uitgangspunt is dat de benadeelde zoveel mogelijk in de financiële positie wordt gebracht waarin diegene zonder de onrechtmatige daad zou hebben verkeerd. Welke schadeposten kunnen worden meegenomen, hangt af van de zaak. Voorbeelden zijn:

• kosten voor herstel of vervanging van beschadigde eigendommen;
• medische kosten en reiskosten;
• verlies van inkomen of verdienvermogen;
• kosten voor hulp in het huishouden of andere noodzakelijke ondersteuning;
• redelijke kosten om schade vast te stellen en vergoeding te verkrijgen;
• in bepaalde gevallen een vergoeding voor immateriële schade.

Niet iedere opgevoerde kostenpost wordt automatisch vergoed. De schade moet voldoende worden onderbouwd en in verband staan met de gebeurtenis. Bonnen, facturen, loonstroken, medische informatie en foto’s kunnen daarbij helpen.

Eigen schuld kan invloed hebben op de vergoeding

Als de benadeelde zelf heeft bijgedragen aan het ontstaan of de omvang van de schade, kan de vergoeding worden verminderd. Dit heet eigen schuld en is geregeld in artikel 6:101 van het Burgerlijk Wetboek. De verdeling hangt af van de omstandigheden. Soms kan de billijkheid aanleiding geven om de verdeling aan te passen.

Hoe kunt u schadevergoeding eisen?

Een schadeclaim begint meestal met het verzamelen van informatie over wat er is gebeurd en welke schade daaruit is voortgekomen. Vervolgens kan de veroorzaker schriftelijk aansprakelijk worden gesteld. In de brief is het nuttig om de gebeurtenis, de reden waarom de ander aansprakelijk wordt gehouden en de bekende schadeposten duidelijk te beschrijven.

Bewaar bewijs zorgvuldig. Denk aan correspondentie, verklaringen van getuigen, foto’s, medische stukken en financiële gegevens. Bij letselschade is het belangrijk om medische klachten en behandelingen goed vast te leggen. Bij ingewikkelde of betwiste zaken kan juridisch advies helpen bij het beoordelen van aansprakelijkheid, causaliteit en de hoogte van de schade.

Let op de verjaringstermijn

Een vordering tot schadevergoeding kan verjaren. Voor veel vorderingen uit onrechtmatige daad geldt in hoofdlijnen een termijn van vijf jaar vanaf de dag nadat de benadeelde bekend is geworden met zowel de schade als de daarvoor aansprakelijke persoon. Daarnaast geldt doorgaans een langere absolute termijn. Er kunnen uitzonderingen en bijzondere regels gelden, bijvoorbeeld bij bepaalde soorten schade of wanneer de benadeelde minderjarig is.

Wacht daarom niet onnodig met het inwinnen van juridisch advies. Een schriftelijke aansprakelijkstelling of andere handeling kan onder voorwaarden gevolgen hebben voor de verjaring, maar de juiste aanpak hangt af van de situatie.

Veelgestelde vragen

Is een fout genoeg om schadevergoeding te krijgen?

Nee. Er moet onder meer sprake zijn van onrechtmatig handelen, toerekenbaarheid, schade en voldoende verband tussen het handelen en de schade. Ook moet zijn voldaan aan het relativiteitsvereiste.

Kan ik smartengeld eisen na een onrechtmatige daad?

Dat kan in bepaalde gevallen. De wet kent een vergoeding voor immateriële schade onder specifieke voorwaarden, bijvoorbeeld bij lichamelijk letsel of een ernstige aantasting van de persoon. Of daarop recht bestaat, hangt af van de feiten en omstandigheden.

Wat als de veroorzaker aansprakelijkheid ontkent?

Dan kan bewijs van belang zijn, zoals getuigenverklaringen, foto’s, rapporten en medische of financiële stukken. Als partijen er niet uitkomen, kan een procedure bij de rechter nodig zijn.

Conclusie

Een schadevergoeding wegens onrechtmatige daad is mogelijk wanneer aan verschillende wettelijke voorwaarden is voldaan. De beoordeling gaat niet alleen over de vraag of iemand verkeerd heeft gehandeld, maar ook over de toerekenbaarheid, de schade, het verband tussen de daad en de schade en de beschermingsstrekking van de overtreden norm. Een goede onderbouwing en tijdige actie kunnen daarom belangrijk zijn.

Deze informatie is algemeen en vormt geen juridisch advies. De uitkomst van een zaak hangt af van de concrete omstandigheden.

 

Veelgestelde Vragen over Schadevergoeding bij Onrechtmatige Daad

1. Wanneer is er sprake van een onrechtmatige daad?
2. Aan welke voorwaarden moet zijn voldaan om schadevergoeding te eisen wegens een onrechtmatige daad?
3. Welke soorten schade kan ik vergoed krijgen na een onrechtmatige daad?
4. Hoe bewijs ik dat iemand aansprakelijk is voor mijn schade?
5. Kan ik schadevergoeding krijgen als ik zelf deels schuld heb aan de schade?
6. Hoe lang heb ik de tijd om schadevergoeding te eisen wegens een onrechtmatige daad?
7. Hoe stel ik iemand aansprakelijk en dien ik een schadeclaim in?

Wanneer is er sprake van een onrechtmatige daad?

Er is sprake van een onrechtmatige daad wanneer iemand inbreuk maakt op een recht van een ander, handelt in strijd met een wettelijke plicht of zich niet gedraagt zoals volgens de maatschappelijke zorgvuldigheid mag worden verwacht. Voor een schadevergoeding moet het handelen bovendien aan de veroorzaker kunnen worden toegerekend en moet er schade zijn die voldoende verband houdt met de daad. Ook moet de geschonden regel bedoeld zijn om bescherming te bieden tegen die schade. De beoordeling hangt af van de omstandigheden van het geval.

Aan welke voorwaarden moet zijn voldaan om schadevergoeding te eisen wegens een onrechtmatige daad?

Om schadevergoeding wegens een onrechtmatige daad te eisen, moet er sprake zijn van onrechtmatig handelen of nalaten, bijvoorbeeld een inbreuk op een recht, overtreding van een wettelijke plicht of handelen in strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid. Dit handelen moet aan de veroorzaker kunnen worden toegerekend, er moet daadwerkelijk schade zijn ontstaan en die schade moet voldoende verband houden met de onrechtmatige daad. Daarnaast moet de geschonden norm bedoeld zijn om te beschermen tegen de schade die is geleden. Of aan al deze voorwaarden is voldaan, hangt af van de omstandigheden van de zaak.

Welke soorten schade kan ik vergoed krijgen na een onrechtmatige daad?

Na een onrechtmatige daad kunt u mogelijk verschillende soorten schade vergoed krijgen. Dat kan gaan om materiële schade, zoals medische kosten, verlies van inkomen, reiskosten, kosten voor huishoudelijke hulp of schade aan uw eigendommen. In bepaalde situaties kunt u ook een vergoeding voor immateriële schade (smartengeld) vragen, bijvoorbeeld bij lichamelijk letsel of een ernstige aantasting van uw persoon. Welke schadeposten daadwerkelijk voor vergoeding in aanmerking komen, hangt af van de omstandigheden en moet voldoende worden onderbouwd, bijvoorbeeld met facturen, loonstroken of medische informatie.

Hoe bewijs ik dat iemand aansprakelijk is voor mijn schade?

Om aan te tonen dat iemand aansprakelijk is voor uw schade, is het belangrijk bewijs te verzamelen van wat er is gebeurd, welke schade u heeft geleden en hoe die schade door het handelen of nalaten van de ander is ontstaan. Denk aan foto’s, berichten, contracten, facturen, medische informatie, getuigenverklaringen of een rapport van een deskundige. In veel gevallen moet u ook onderbouwen waarom het gedrag onrechtmatig was en aan de ander kan worden toegerekend. Bewaar bewijs zo snel mogelijk en noteer namen en contactgegevens van getuigen. Welk bewijs nodig is, hangt af van de omstandigheden van uw zaak.

Kan ik schadevergoeding krijgen als ik zelf deels schuld heb aan de schade?

Ja, dat kan. Als u zelf deels heeft bijgedragen aan het ontstaan of de omvang van de schade, is er mogelijk sprake van ‘eigen schuld’. De rechter kan de schadevergoeding dan verminderen op basis van ieders aandeel in de schade. In sommige gevallen kan de billijkheid aanleiding geven om die verdeling aan te passen. Hoeveel vergoeding u kunt krijgen, hangt af van de omstandigheden en het beschikbare bewijs.

Hoe lang heb ik de tijd om schadevergoeding te eisen wegens een onrechtmatige daad?

Voor een schadevergoeding wegens een onrechtmatige daad geldt meestal een verjaringstermijn van vijf jaar. Die termijn begint te lopen op de dag nadat u bekend bent geworden met zowel de schade als de persoon die daarvoor aansprakelijk is. Daarnaast geldt doorgaans een uiterste termijn van twintig jaar vanaf de gebeurtenis die de schade veroorzaakte. Er zijn uitzonderingen en de verjaring kan onder voorwaarden worden gestuit, bijvoorbeeld met een schriftelijke aansprakelijkstelling. Wacht daarom niet te lang met juridisch advies; welke termijn geldt, hangt af van de omstandigheden.

Hoe stel ik iemand aansprakelijk en dien ik een schadeclaim in?

U stelt iemand aansprakelijk door diegene schriftelijk te laten weten waarom u hem of haar verantwoordelijk houdt voor uw schade. Beschrijf kort wat er is gebeurd, waarom het handelen volgens u onrechtmatig was en welke schade u daardoor heeft geleden. Voeg waar mogelijk bewijs toe, zoals foto’s, facturen, medische informatie of getuigenverklaringen, en vraag om vergoeding van uw schade. Is de schade nog niet volledig bekend, vermeld dan dat u de claim later aanvult. Bewaar een kopie van uw brief en verstuur deze op een manier waarmee u kunt aantonen dat de brief is ontvangen. Reageert de ander afwijzend of niet, dan kan juridisch advies helpen bij de vervolgstappen. Houd ook rekening met mogelijke verjaringstermijnen.